2026-yilda uy, kvartira va yer uchun soliqni qanday hisoblash mumkin?

Мол-мулк солиғи — Ўзбекистондаги кўчмас мулк эгалари томонидан тўланадиган мажбурий йиллик тўловдир. Бу тоифага барча турдаги кўчмас мулклар киради: турар-жой квартира ва уйлари, дала ҳовлилар, шунингдек, тижорат мақсадларида фойдаланиладиган нотурар-жой бинолари ҳамда хоналари. Мазкур солиқдан йиғилган маблағлар маҳаллий бюджетларга келиб тушади ва шаҳар инфратузилмасини ривожлантириш, ҳудудларни ободонлаштириш ҳамда ижтимоий дастурларни амалга оширишга йўналтирилади.

Кўчмас мулк солиғи жисмоний шахсларнинг номига рўйхатга олинган турар жой ва нотурар жой объектларига солинади. Шуни тушуниш муҳимки, мулкдор квартирада яшашидан, кўчмас мулкдан фойдаланишидан ёки фойдаланмаслигидан қатъи назар, солиқ ҳисобланади.Солиқ солинадиган асосий объектлар:

• квартиралар ва турар-жойлар;
• дала ҳовлилар ва боғ уйлари;
• гаражлар ва автомобил тўхташ жойлари;
• жисмоний шахсларга тегишли бўлган нотурар жойлар (офислар, омборхоналар, дўконлар).

Агар кўчмас мулк юридик шахсларга ёки якка тартибдаги тадбиркорларга ижарага берилса, солиқ ставкаси оширилади.

• Кадастр қиймати. Давлат кадастри ҳар бир неча йилда объектларни уларнинг жойлашуви, қурилиш сифати ва бошқа кўрсаткичларга асосланиб баҳолайди. Айнан шу баҳолаш солиқни ҳисоблаш учун "бошланғич нуқта" сифатида қабул қилинади.
• 1 м² учун мутлақ минимум. База белгиланган чегарадан паст бўлмаслиги керак: ҳозирги кунда бу Тошкент шаҳрида бир квадрат метр учун 3,3 миллион сўм, Нукус ва вилоят марказларида 2,2 миллион сўм ҳамда бошқа аҳоли пунктларида 1,3 миллион сўмни ташкил этади. Агар кадастр нархи бундан пастроқ бўлса, мулк эгаси мустақил баҳоловчининг ҳисоботини буюртма қилиш ҳуқуқига эга; бу ҳужжат икки йил давомида амал қилади ва солиқ идораси томонидан ҳақиқий база сифатида қабул қилинади.

Кўчмас мулк солиғи ставкалари майдон, объект тури ва унинг жойлашувига боғлиқ. 2026-йилдан бошлаб ставкалар қуйидаги даражада белгиланади:

• 200 м² гача бўлган хонадонлар ва уйлар учун кадастр қийматининг 0,36 фоизи солиқ ундирилади.
• шаҳарларда (Тошкент шаҳрини ҳам қўшган ҳолда) 200 м² дан 500 м² гача бўлган кўчмас мулк учун 0,48 фоиз солиқ белгиланган
• майдони 500 м² дан ортиқ бўлган кўчмас мулкка 0,64 фоиз солиқ қўлланилади
• қишлоқ жойлардаги 200 м² дан катта объектлар учун 0,48 фоизлик солиқ ставкаси амал қилади
• тижорат мақсадларида фойдаланиладиган ҳар қандай кўчмас мулкка 1,5 фоизлик ставка бўйича солиқ солинади

Квартира ёки бошқа кўчмас мулк учун солиқни ҳисоблаш мақсадида унинг кадастр қийматини аниқлаш зарур. Бу маълумотни my.soliq.uz сайтидаги солиқ тўловчининг шахсий кабинетидан олиш мумкин.

Ҳисоблаш қуйидагича амалга оширилади:

• кўчмас мулк объектининг кадастр қийматини оласиз.
• солиқ ставкасига кўпайтирасиз (0,36%, 0,48%, 0,64% ёки 1,5%)
• олинган сумма - бу сизнинг йиллик солиғингиз

Агар кадастр қиймати давлат томонидан белгиланган минимал қийматдан паст бўлса (масалан, Тошкентда 1 м² учун 3,3 миллион сўм), солиқ ушбу минимал қийматдан келиб чиқиб ҳисобланади. Бундай ҳолларда солиқ базасини тўғрилаш мақсадида мустақил баҳоловчилар хизматидан фойдаланиш мумкин.

Ўзбекистонда фуқароларнинг айрим тоифалари учун солиқ юкини сезиларли даражада камайтириш имконини берувчи имтиёзлар назарда тутилган.

Солиқ тўловчиларнинг имтиёзли тоифаларига қуйидагилар киради:

• пенсионерлар ва I-II гуруҳ ногиронлари;
• уруш фахрийлари ва уларга тенглаштирилган шахслар;
• ўн ва ундан ортиқ болани тарбиялаётган ота-оналар (ёки васийлар).Масалан, пенсионерлар, ногиронлар

Масалан, пенсионерлар, ногиронлар ва уруш фахрийлари ўзларининг турар-жой кўчмас мулкининг дастлабки 60 квадрат метрлик майдони учун солиқдан озод этилади. Ушбу имтиёздон фойдаланиш учун мақомни тасдиқловчи ҳужжатларни солиқ инспекциясига тақдим этиш ёки уларни my.soliq.uz электрон хизмати орқали юклаш зарур.

Жисмоний шахс учун мол-мулк солиғи қандай ҳисобланишига амалий мисол келтирамиз:

1-мисол: Тошкентдаги янги қурилган уйдаги хонадон

Фараз қилайлик, янги қурилган биноингизда жойлашган хонадонингизнинг майдони 80 м² бўлиб, унинг кадастр қиймати ҳар бир квадрат метр учун 10 миллион сўм сифатида белгиланган.

• Кадастр қиймати: 80 м² × 10 млн сўм = 800 млн сўм
• солиқ ставкаси (200 м² гача бўлган хонадонлар): 0,36%
• солиқ ставкаси (200 м² гача бўлган хонадонлар): 0,36%
• йиллик солиқ: 800 млн × 0,0036 = 2 млн 880 минг сўм

2-мисол: Тижорат биноси

Бизнес учун фойдаланиладиган нотурар жой майдони 100 м² бўлиб, унинг кадастр қиймати 1 м² учун 6 миллион сўмни ташкил этади.

• кадастр қиймати: 100 м² × 6 млн сўм = 600 млн сўм
• солиқ ставкаси (тижорат кўчмас мулки): 1,5%
• йиллик солиқ: 600 млн × 0,015 = 9 млн сўм

Кўчмас мулк солиғини тўлаш муддатлари Солиқ кодексида аниқ белгилаб қўйилган: солиқ жорий йилнинг 15-апрелига қадар тўлиқ ёки 15-апрелга қадар ва 15-октябрга қадар иккита тенг тўлов билан тўланади.

Солиқ ўз вақтида тўланмаса, қарзга ҳар куни пеня қўшиб борилади. Бундан ташқари, қарз миқдори сезиларли даражада кўп бўлса (50 базавий миқдордан ортиқ), мулк эгаси кўчмас мулк билан боғлиқ битимларни амалга ошира олмайди (сотиш, совға қилиш ёки гаровга қўйиш каби).

Ўзбекистонда жисмоний шахсларнинг кўчмас мулк солиғи оддий тарзда ҳисобланади: объектнинг кадастр қиймати белгиланган солиқ ставкасига кўпайтирилади. Жарималар ва санкциялардан қочиш учун солиқни ўз вақтида тўлаш лозим. Ортиқча тўловлардан қочиш мақсадида мавжуд имтиёзлардан фойдаланинг ҳамда кўчмас мулкингизнинг кадастр қийматини текшириб туринг.

Ушбу асосий жиҳатларни билган ҳолда, сиз кўчмас мулк солиғини мустақил равишда ва қийинчиликсиз ҳисоблашингиз ва ортиқча харажатлардан қочишингиз мумкин

Кадастр қийматини текшириб туринг: агар қурилиш анчадан бери эскирган ёки бозор тушиб кетган бўлса, мустақил баҳолаш солиқ базасини камайтиришга ёрдам беради.

• Объект мақомидаги ўзгаришларни кузатиб боринг: турар-жой биносини тижорат мақсадида фойдаланишга ўтказиш ставкани автоматик тарзда 1,5 фоизгача кўтаради.
• Имтиёзлардан фойдаланинг: кўпчилик ҳужжатлар онлайн расмийлаштирилади ва ҳар йили тасдиқлашни талаб қилмасдан амал қилади.
• Вақтида тўланг: тўловни икки босқичга бўлиш орқали бюджетни режалаштириш осонлашади ва жарима тўлашдан қутуласиз.

Сўнгги йилларда ставкалар бир неча марта индексация қилинди. Ўзбекистон Иқтисодиёт ва молия вазирлиги маълум қилишича, 2028-йилгача кескин ўзгаришлар режалаштирилмаган: тузатишлар инфляция даражаси доирасида чекланади. Шу билан бир вақтда, кадастрни рақамлаштириш жараёни давом этмоқда, бу эса мулк эгаларига ўз квадрат метрларининг қийматини текширишнинг янада шаффоф механизмига эга бўлиш имконини беради.