Тошкентда табиий вентиляцияни яхшилаш учун бинолар қаватлилиги чекланади

Тошкент шаҳрида шаҳар муҳитини яхшилашга қаратилган муҳим шаҳарсозлик ўзгаришлари режалаштирилмоқда. 2026 йилга мўлжалланган давлат дастури лойиҳасида режалаштирилаётган бинолар қаватлилигини камайтириш ва очиқ ҳудудлар яратиш орқали шаҳарнинг табиий вентиляциясини яхшилаш кўзда тутилган.

Сўнгги йилларда пойтахтда қурилиш суръатлари кескин ошди. Зич кўп қаватли уйлар, эркин ҳудудларнинг қисқариши ва шамол йўналишлари (шамоллар гули) етарлича ҳисобга олинмагани натижасида айрим ҳудудларда ҳаво айланиши ёмонлашди. Бу эса:

• ифлосланган ҳавонинг узоқ вақт сақланиб қолишига,
• ёзда иссиқнинг кучайишига,
• шаҳар «иссиқлик ороли» эффектининг ортишига олиб келмоқда.

Давлат дастури лойиҳасига кўра, 2026 йил апрелига қадар Тошкентда шамол йўналишлари ва табиий вентиляцияни моделлаштирувчи Urban digital twins тизими жорий этилади.

Ушбу тизим қуйидагиларга имкон беради:

• шаҳарга кириб келаётган ҳаво оқимлари тўсилиб қолаётган ҳудудларни аниқлаш;
• шамол тезлиги ва йўналишига таъсир қилувчи омилларни таҳлил қилиш;
• янги қурилишлар шаҳар вентиляциясига қандай таъсир кўрсатишини олдиндан баҳолаш.

Рақамли моделлаштириш асосида:

• Тошкентнинг табиий вентиляция йўлаклари аниқланади;
• уларни сақлаш ва кучайтириш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилади;
• айрим ҳудудларда режалаштирилаётган бинолар қаватлилиги камайтирилади;
• ҳаво ҳаракатига тўсқинлик қилмайдиган очиқ жамоат маконлари яратилади.

Бу ёндашув замонавий мегаполислар тажрибасида самарали экологик ечим сифатида қўлланилади.

Шунингдек, турар жой ҳудудларида ҳаво айланишини кузатувчи сенсорлар ўрнатилади. Улар ёрдамида:

• ҳаво ҳаракати реал вақт режимида ўлчанади;
• табиий вентиляцияси заиф бўлган ҳудудлар аниқланади;
• қабул қилинаётган шаҳарсозлик қарорларининг самарадорлиги баҳоланади.

Давлат дастури лойиҳасида қуйидаги натижаларга эришиш режалаштирилган:

• 🌬 ер сатҳидан 1,5–3 метр баландликда ўртача шамол тезлигини 25% га ошириш (0,8 м/с дан 1 м/с гача);
• 🌫 ифлос ҳаво туриб қоладиган кунлар сонини 30% га қисқартириш;
• 🫁 ҳавода PM2,5 заррачалари юқори бўлган кунларни 25% га камайтириш;
• 🌡 ёзги даврда шаҳар муҳитида шаклланадиган ҳароратни 0,5–1,5 °C га пасайтириш.

Ташаббус доирасида Тошкентда ҳаво оқимлари ва табиий вентиляцияни акс эттирувчи очиқ онлайн харита ишга туширилади. У барча учун очиқ бўлади — аҳоли, мутахассислар ва қурувчилар ундан фойдаланиши мумкин.

Тадқиқотлар якунларига кўра, аниқ чора-тадбирлар ишлаб чиқилиб, улар Тошкент шаҳрининг Бош режасига киритилиши режалаштирилмоқда.

Эслатиб ўтамиз, 18 ноябрдаги Президент қарори билан қурилиш жараёнида:

• шамол йўналиши ва тезлигини ҳисобга олиш;
• биноларнинг шаҳар вентиляциясига таъсирини баҳолаш мажбурий этиб белгиланган.

Қаватлиликни чеклаш ва табиий вентиляцияни сақлаш:

• шаҳар экологиясини яхшилайди;
• иссиқ ва смог даражасини пасайтиради;
• янги турар жой мажмуалари лойиҳаларига таъсир қилади;
• қурувчилар учун янги стандарт ва талабларни белгилайди.

Узоқ муддатда бу чоралар янада соғлом, қулай ва барқарор Тошкентни шакллантиришга хизмат қилади.