Ўзбекистонда кўчмас мулкнинг кадастр рақами: у сотувчи ва харидорга нима учун керак

Кадастр рақами — бу кўчмас мулк объектининг ноёб рақами. У орқали давлат тизимлари айнан қайси квартира, уй, бино ёки ер участкаси ҳақида гап кетаётганини тушунади.

Соддароқ қилиб айтганда, кадастр рақами кўчмас мулкнинг “паспорт рақами” каби ишлайди. Инсонда ЖШШИР, автомобилда — рақам, кўчмас мулк объектида — кадастр рақами мавжуд. У бир хонадонни бошқасидан, ҳатто улар битта уйда, битта қаватда жойлашган ёки ўхшаш манзилга эга бўлса ҳам, фарқлашга ёрдам беради.

Кадастр рақами кўчмас мулк объектига уни шакллантириш ва рўйхатдан ўтказиш пайтида берилади. У Ўзбекистон ҳудудидаги бошқа объектларда такрорланмаслиги керак.

Кадастр рақами орқали объектни давлат реестридаги маълумотлар: манзил, кўчмас мулк тури, объектга бўлган ҳуқуқлар ва бошқа муҳим ахборот билан боғлаш мумкин.

Масалан, квартира, ҳовли, ер участкаси ёки нотурар жойнинг ўз рақами бўлади. Агар объект бўлинса, бирлаштирилса ёки унинг параметрлари ўзгартирилса, кадастр маълумотлари янгиланиши мумкин.

Кадастр рақами икки нуқта билан ажратилган рақамлар тўпламидан иборат. Бу тасодифий комбинация эмас. Рақамнинг ҳар бир қисми объект қаерда жойлашганини ва кадастр тизимининг қайси қисмига тегишли эканлигини кўрсатади.

Одатда структура қуйидагича кўринади:

АА : VV : СС : DD : ЕЕ : FFFF : GGGG : HHH

Бу қисмлар нимани англатади:

• АА — вилоят коди
• VV — туман ёки шаҳар коди
• DD — кадастр массиви коди
• ЕЕ — кадастр квартали коди
• FFFF — ер участкаси коди
• GGGG— бино ёки иншоот коди
• HHH — бино ёки иншоотнинг бир қисми, масалан, квартира ёки офис коди

Масалан, кадастр рақами қуйидагича кўринишда бўлиши мумкин:

10 : 04 : 02 : 01 : 03 : 0123 : 0004 : 015

Бу шартли мисол. Аммо ундан кўриниб турибдики, рақам бир неча даражадан иборат: вилоят ва тумандан тортиб, аниқ участка, бино ва унинг ичидаги хонагача.

Сотувчи ва харидор учун ҳар бир қисмнинг маъносини ёдлаб олиш унчалик муҳим эмас. Асосийси — кадастр рақами кўчмас мулк объектини аниқ белгилашга ёрдам беришини тушуниш. У орқали бир квартира, уй ёки участкани бошқасидан ажратиш ва кадастр тизимидаги маълумотларни текшириш мумкин.

Кадастр рақамини кўчмас мулкка оид ҳужжатларда топиш мумкин.

Одатда у қуйидагиларда кўрсатилган бўлади:

• кадастр паспортида
• давлат реестридан олинган кўчирмада
• мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларда
• объект ҳақидаги электрон маълумотларда
• кўчмас мулкка оид айрим маълумотномаларда

 Агар мулкдор рақамни топа олмаса, квартира, уй ёки участкани расмийлаштириш пайтида берилган ҳужжатларни текшириб кўриши мумкин.

Шунингдек, объект бўйича маълумотларни давлат онлайн-хизматлари орқали текшириш мумкин. Масалан, Кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларнинг давлат реестри порталида объектни кадастр рақами бўйича қидириб, реестрдан маълумотлар олиш мумкин.

Сотувчи учун кадастр рақами эълон ҳақиқий кўчмас мулк объектига тегишли эканлигини тасдиқлашга ёрдам беради.

Сотувчи кадастр рақамини кўрсатганида, сервисга объект ҳақидаги маълумотларни: манзил, кўчмас мулк тури, параметрлар ва рўйхатдан ўтган ҳуқуқлар билан боғлиқлигини солиштириш осонроқ бўлади.

Бу ишонч учун муҳим. Харидорлар тасдиқланмаган эълонларга эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлишади, айниқса гап иккиламчи бозордаги квартира, уй ёки ер участкаси ҳақида кетаётган бўлса. Маълумотларни текшириш имкони бўлганда, эълон тушунарлироқ ва ишончлироқ кўринади.

Кадастр рақами, шунингдек, эълондаги хатоликларнинг олдини олишга ёрдам беради. Масалан, агар сотувчи тасодифан нотўғри манзил, нотўғри қават ёки бошқа параметрларни кўрсатган бўлса, кадастр маълумотлари бўйича текширув номувофиқликни аниқлашга ёрдам бериши мумкин.

Харидор учун кадастр рақами — битимдан олдин объектни синчковлик билан текшириш усулларидан биридир.

У квартира, уй ёки ер участкаси ҳақиқатан ҳам кадастр тизимида мавжудлигини тушунишга ёрдам беради. Шунингдек, у орқали объект ҳақидаги асосий маълумотларни эълонда кўрсатилганлар билан солиштириш мумкин.

Харидор бир нечта нарсага эътибор бериши керак:

• манзил мос келадими
• объект тури мос келадими
• маълумотларда номувофиқликлар йўқми
• расмий маълумотларда ҳуқуқ эгаси сифатида ким кўрсатилган
• ҳужжатларни чуқурроқ текшириш кераклигини кўрсатувчи белгилар борми

Кадастр рақами харид қилишдан олдинги юридик текширув ўрнини босмайди. Аммо у биринчи қадамни қўйишга ёрдам беради: эълон тасдиқланмаган тавсиф билан эмас, балки аниқ бир объект билан боғлиқлигига ишонч ҳосил қилиш.

Кадастр рақами эълонни кўчмас мулк ҳақидаги давлат маълумотлари билан боғлайди.

Агар рақам тўғри кўрсатилган бўлса, у орқали расмий сервислар ёрдамида маълумотларни текшириш мумкин. Масалан, davreestr.uz сайтида объектни қидириб, Кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларнинг давлат реестридан маълумотлар олиш мумкин.

Бундай текширув асосий саволларга жавоб топишга ёрдам беради:

• объект реестрда мавжудми
• у қайси манзилга тегишли
• кўчмас мулк бўйича қандай маълумотлар бор
• маълумотлар эълонга мос келадими
• сотувчидан қўшимча ҳужжатлар сўраш керакми

Харидор учун бу хато қилиш хавфини камайтиради. Сотувчи учун эса — объект тасодифий эмаслигини ва ҳужжатларни текшириш мумкинлигини кўрсатишга ёрдам беради.

Кадастр рақами фойдали, лекин у кўчмас мулкни тўлиқ текширишнинг ўрнини боса олмайди.

Харид қилишдан олдин барибир ҳужжатларни ўрганиш, мулк ҳуқуқини, чекловлар мавжудлигини, рўйхатдан ўтган шахсларни, қарздорликларни ва бошқа тафсилотларни текшириш муҳим. Айниқса, агар объект ишончнома асосида сотилаётган, ипотекада бўлса, бир нечта мулкдорга эга бўлса ёки яқинда сотувчига ўтган бўлса.

Кадастр рақами — бу хавфсиз битим кафолати эмас. Бу тизимда объектни тезроқ топишга ва асосий маълумотларни солиштиришга ёрдам берадиган воситадир.

Агар сиз квартира ёки уй топган бўлсангиз ва сотувчида кадастр рақами мавжуд бўлса, ундан бошланғич нуқта сифатида фойдаланинг.

Текширинг:

• объект манзили эълонга мос келадими
• кўчмас мулк тури фарқ қилмайдими
• объект тавсифга мос келадими
• долзарб ҳужжатлар мавжудми
• объектни ким сотяпти: мулкдор ёки унинг вакили
• қўшимча маълумотномалар сўраш учун асослар борми

Агар маълумотлар мос келмаса, заклад беришга шошилманг. Аввал сотувчидан номувофиқлик сабабини аниқланг ва ҳужжатларни текширинг.

Баъзида хато техник бўлиши мумкин: масалан, эълонда манзил ёки майдон нотўғри кўрсатилган. Аммо баъзан номувофиқликлар жиддийроқ муаммо ҳақида далолат бериши мумкин.

SalomUy’да сотувчилар иккиламчи кўчмас мулкни сотиш ҳақида эълон жойлаштиришда кадастр рақамини кўрсатишлари мумкин бўлади. Бу объектни текширувдан ўтказиш ва ҳужжатларни тасдиқлашнинг янги усули.

Илгари «Ҳужжатлар текширилди» белгисини олиш учун сотувчи MyGov’дан олинган кўчирмани юклаши керак эди. Энди текширувдан осонроқ ўтиш мумкин: объектнинг кадастр рақамини кўрсатиш кифоя.

Текширувдан сўнг эълон «Ҳужжатлар текширилди» белгисини олиши мумкин. Бундай белги харидорларга объект бўйича маълумотлар текширувдан ўтганини тушунишга ёрдам беради.

Сотувчи учун бу ҳам фойдали: эълон ишончлироқ кўринади, витринада кўзга ташланади ва кўпроқ кўришларга эга бўлиши мумкин.

Кадастр рақами эълонни аниқ кўчмас мулк объекти: квартира, уй ёки ер участкаси билан боғлайди. Бу маълумотлардаги хато хавфини камайтиради ва сотиш жараёнини шаффофроқ қилади.

Объектни кадастр рақами бўйича Кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларнинг давлат реестри орқали текшириш мумкин. 

Ушбу функция SalomUy’да эълон жойлаштиришда мавжуд.

Кадастр рақами — бу давлат тизимидаги кўчмас мулкнинг ноёб рақами. У объектни топиш, унинг маълумотларини солиштириш ва эълоннинг ҳақиқий квартира, уй ёки ер участкаси билан боғлиқлигини тасдиқлашга ёрдам беради.

Сотувчига кадастр рақами объектни шаффофроқ кўрсатишга ёрдам беради. Харидорга эса — музокаралардан олдин асосий маълумотларни текширишга ва фақат эълон матнига таяниб қолмасликка ёрдам беради.

Агар сиз SalomUy’да кўчмас мулк сотаётган бўлсангиз, кадастр рақами текширувдан ўтишга ва «Ҳужжатлар текширилди» белгисини олишга ёрдам беради. Бундай эълонлар кўпроқ кўрилади.

Агар сиз кўчмас мулк сотиб олаётган бўлсангиз — эълондаги маълумотларга эътибор беринг, аммо барибир битимдан олдин ҳужжатларни текширинг.