Ўзбекистондаги уч баробар ер солиғи: кимларга 2026-йилда пуллар қайтарилади

2026-йил июнь ойида Ўзбекистонда ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатларсиз ер участкаларидан фойдаланган жисмоний шахслар учун ер солиғини ҳисоблаш қоидалари ўзгарди. Давлат уч карралик ставкани бекор қилди ва илгари ҳисобланган суммаларни қайта ҳисоблашни назарда тутди. Қуйида мазкур ўзгариш кимларга тааллуқли эканини, ўз ҳисоб-китобларини қандай текшириш мумкинлигини ва агар ер солиғи аллақачон тўланган бўлса, нима қилиш кераклигини кўриб чиқамиз.

2026-йил 15-июньда ЗРУ-1153-сонли Қонун қабул қилиниб, у билан қонунчиликка, жумладан, Солиқ кодексининг 483-моддасига ўзгартиришлар киритилди. Жисмоний шахслар учун 2020-йил 1-январьдан 2024-йил 1 июньгача бўлган давр учун ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатларсиз ер участкаларидан фойдаланганлик учун уч баробар миқдорда ер солиғи ҳисоблаш тартиби бекор қилинди. Солиқ органлари ушбу давр учун аввал ҳисобланган суммаларни қайта ҳисоблашлари лозим.

Бу гап ер солиғини бекор қилиш ҳақида эмас. Ўзгариш айнан қонунда белгиланган муддатда ҳужжатларсиз ердан фойдаланганлик учун оширилган ҳисобланган тўловларга тааллуқли.

Оширилган ставка ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатларсиз ер участкаларидан фойдаланиш билан боғлиқ эди. Масалан, агар фуқаронинг фойдаланишида ҳуқуқлари расмийлаштирилмаган ер участкаси бўлса, унга солиқ оширилган миқдорда ҳисобланиши мумкин эди. Солиқ қўмитаси аввалроқ бундай ҳолатларга уч карра ҳисоблаш қўлланилганини тушунтирган эди.

Шу билан бирга, 2020-йил 1-январьдан 2024-йил 1-июньга қадар бундай ерлар учун махсус қоидалар амал қилган. Кейинчалик қонунчилик ўзбошимчалик билан эгалланган участкаларга бўлган ҳуқуқларни тан олиш механизмини ўзгартирди. Айнан шунинг учун янги қонун қайта ҳисоб-китоб қилинадиган даврни алоҳида белгилади.

Қайта ҳисоб-китоб 2020-йил 1-январьдан 2024-йил 1-июньгача бўлган даврда ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатларсиз ер участкаларидан фойдаланганлик учун уч баравар миқдорда ер солиғи ҳисобланган жисмоний шахсларга тегишли.

Агар бу давр учун солиқ оширилган ставка бўйича ҳисобланган бўлса, солиқ органлари уни янги қоидалар бўйича қайта ҳисоблаши керак. Қайта ҳисоб-китобдан сўнг ортиқча тўлов юзага келиши мумкин.

Муҳим: қайта ҳисоблашнинг шунчаки факти ерга эгалик ҳуқуқини автоматик тан олишни англатмайди. Оширилган солиқни бекор қилиш ва ер участкасига ҳуқуқларни расмийлаштириш — турли жараёнлардир.

Илгари ҳисобланган суммаларнинг қайта ҳисоб-китоби солиқ органлари томонидан амалга оширилиши лозим. Солиқ қўмитаси маълум қилишича, кўрсатилган давр учун солиқ ҳисоб-китоблари қайта кўриб чиқилади.

Қайта ҳисоблашдан сўнг, ҳисоблашлар ва ортиқча тўлов ҳақидаги маълумотларни солиқ органларининг электрон хизматлари орқали текшириш мумкин. Вазиятни аниқлаштириш учун шунингдек ҳудудий солиқ бошқармасига мурожаат қилиш мумкин.

Бу айниқса муҳим, агар эсингизда бўлса, ки аввал ер солиғини оширилган ставкада тўлагансиз. Қайта ҳисоблаш якунланганидан сўнг ҳисобланган суммаларни текширинг, қарз суммаси ўзгарганми ва ортиқча тўлов пайдо бўлганми, билиш учун.

Агар қайта ҳисоб-китобдан сўнг сизда ортиқча тўлов ҳосил бўлган бўлса ва сиз пулни қайтариб олишни хоҳласангиз, қайтариш учун ариза топшириш талаб қилинади. Аризани Soliq мобил иловаси орқали топшириш мумкин. 

Ариза топширишдан олдин текшириш керак бўлган жиҳатлар:

• қайта ҳисоб-китоб қилингалиги

1. 1Қанча ортиқча тўлов шаклланди?
2. 2Бошқа солиқлар бўйича қарздорлик борми?
3. 3Банк реквизитлари қайтариш учун тўғри кўрсатилганми?

Агар солиқ қарздорлиги бўлса, аввал у ортиқча тўлов ҳисобидан қопланиши мумкин. Қолган сумма бошқа мажбуриятлар бўлмаган тақдирда қайтариб берилиши ёки келажакдаги тўловлар ҳисобига ўтказилиши мумкин.

Амаллар тартибини бир нечта қадамга келтириш мумкин:

1. 1Қайта ҳисоб-китобни кутиш ва солиқ кабинетида ҳисоблашлар ҳақидаги маълумотни текшириш.
2. 2Ортиқча тўлов бор-йўқлигини текширинг. Агар бор бўлса, уни келажакдаги солиқ тўловлари ҳисобига ўтказиш ёки қайтариш учун ариза бериш мумкин.
3. 3Бошқа солиқ қарзлари мавжудлигини текшириш. Агар улар бўлса, ортиқча тўлов уларни қоплашга йўналтирилиши мумкин.
4. 4Ер участкаси ҳақидаги маълумотларни текшириш. Агар кадастр маълумотларида нотўғри майдон кўрсатилган бўлса ёки бошқа хатоликлар бўлса, уларни тузатиш учун алоҳида тегишли кадастр органига мурожаат қилиш керак. Солиқни қайта ҳисоблашнинг ўзи бу маълумотларни ўзгартирмайди.