Кредит тарихи нима ва у ипотека олишга қандай таъсир қилади

Ипотекага квартира сотиб олиш тайёргарликни талаб қилади ва асосий жиҳатлардан бири — қарз олувчининг кредит тарихидир. Кўпчилик фақат бошланғич тўлов миқдори ёки даромад даражасига эътибор қаратади, бироқ банклар мижознинг кредит интизомини ҳам баҳолашади. Кредит тарихи нима, у банк қарорига қандай таъсир қилади ва уни нима учун олдиндан текшириш яхшироқ эканлигини тушунамиз.

Кредит тарихи — бу сизнинг барча кредит мажбуриятларингиз ҳақидаги маълумотдир: қачон ва қайси банкда кредит расмийлаштирилган, қанча суммага, тўловлар ўз вақтида киритилганми, муддати ўтган тўловлар бўлганми ва кредит тўлиқ ёпилганми. Бу маълумотлар банклар ва бошқа кредит ташкилотлари «Кредит-ахборот таҳлилий маркази» кредит бюросига тақдим этадиган маълумотлар асосида шаклланади.

Ўзбекистонда кредит тарихи ҳеч бўлмаганда бир марта банк кредити, микроқарз ёки бошқа молиявий маҳсулотлардан фойдаланган деярли ҳар бир кишида мавжуд. Айнан у ипотека бўйича янги аризани кўриб чиқишда асосий омиллардан бирига айланади.

Ипотека — бу кўпинча 10–20 йилга расмийлаштириладиган ва катта суммаларни назарда тутадиган узоқ муддатли кредитдир. Шу сабабли банк хатарларни камайтиришга ва бўлажак қарз олувчи ўз мажбуриятларини ўз вақтида бажара олишига ишонч ҳосил қилишга интилади.

Агар кредит тарихи ижобий бўлса, банк мижоз тўловларга масъулият билан ёндашаётганини кўради. Бу ипотекани тасдиқлаш эҳтимолини ошириши мумкин.

Агар тарихда мунтазам равишда муддати ўтган тўловлар, узоқ муддатли тўлов кечикишлари ёки бажарилмаган мажбуриятлар учраса, ипотека кредитини олиш эҳтимоли камаяди. Баъзи ҳолларда банк камроқ сумма таклиф қилиши ёки қўшимча кафолатлар сўраши мумкин.

Кредит тасдиқлангандан сўнг, имкониятларингизга ва ипотека дастури шартларига мос келадиган квартира танлаш муҳимдир.

Кредитларнинг йўқлиги инсонни автоматик равишда ишончлироқ қилади деган фикр мавжуд, аммо бу унчалик ҳам тўғри эмас.

Агар инсон ҳеч қачон кредит маҳсулотларидан фойдаланмаган бўлса, банкда унинг тўлов интизоми ҳақида деярли ҳеч қандай маълумот бўлмайди. Шу сабабли кредит тарихининг йўқлиги ҳар доим ҳам устунлик бўла олмайди. Бундай ҳолларда молия ташкилоти мижозни бошқа параметрлар бўйича баҳолайди: расмий даромад, иш стажи, молиявий юклама ва бошқа мезонлар бўйича.

Ҳа. Кредит тарихи аста-секин шаклланади ва сизнинг узоқ муддатли молиявий хулқ-атворингизни акс эттиради.

Агар ҳар ойлик тўловларни ўз вақтида амалга оширсангиз, узоқ муддатли муддати ўтган тўловларга йўл қўймасангиз ва шартномалар шартларини тўлиқ бажарсангиз, кредит тарихи вақт ўтиши билан яхшиланади. Бу келажакдаги аризаларни, жумладан, ипотекани кўриб чиқишга ижобий таъсир кўрсатиши мумкин.

Ипотекага ариза беришдан олдин, ўз кредит тарихингиз билан олдиндан танишиш фойдалидир. Бу унда хатоликлар йўқлигига ишонч ҳосил қилишга, шунингдек, банк сизнинг кредит интизомингизни қандай қабул қилишини баҳолашга имкон беради.

Ўзбекистонда ўз кредит тарихингиз ҳақидаги маълумотни my.gov.uz давлат хизматлари портали орқали олиш мумкин. Бунинг учун портал cахифасига кириб, «Ариза юбориш» тугмасини босинг, оферта шартлари билан танишинг, яшаш ҳудуди ва шаҳарни кўрсатинг, киритилган маълумотларнинг тўғрилигини текширинг ва аризани юборинг. Сўров қайта ишлангандан сўнг, кредит тарихи шахсий кабинетингизда мавжуд бўлади. 

Хизмат календарь йилда бир марта бепул тақдим этилади. Такрорий мурожаат қилганда нарх базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) 5% ни ташкил қилади.

Банклар учун кредит тарихи — қарз олувчининг молиявий масъулияти кўрсаткичидир. У ипотека олиш имкониятларини ошириши мумкин, айни пайтда тўлов интизомида мунтазам бузилишлар ипотекани тасдиқлаш жараёнини мураккаблаштириши мумкин.

Агар келажакда уй-жой сотиб олишни режалаштираётган бўлсангиз, ўз кредит тарихингизни олдиндан кузатиб бориш ва барча кредит мажбуриятларини ўз вақтида бажариш муҳимдир.