Ўзбекистонда вафот этган шахсни қандай рўйхатдан чиқариш мумкин

Шахс вафот этганидан сўнг уни яшаш жойи бўйича рўйхатдан чиқариш керак. Турмушда бу кўпинча «вафот этган шахсни рўйхатдан чиқариш» деб аталади, лекин юридик нуқтаи назардан гап рўйхатни бекор қилиш ҳақида кетмоқда.

Одатда вафот этган шахснинг рўйхати ФҲДЁ ўлим ҳақидаги гувоҳномани расмийлаштирганидан ва маълумотлар идоралараро алмашинув тизимига ўтказилганидан сўнг бекор қилинади. Лекин амалда квартира ёки уй мулкдорига баъзан маълумотларни янгилаш учун қўшимча равишда миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмасига мурожаат қилиш керак бўлади. Бу, агар вафот этган шахс ҳали ҳам квартирада, ҳовлида ёки бошқа турар-жой биносида рўйхатда турганида муҳимдир.

Рўйхатни бекор қилиш нафақат «тартиб учун» керак. Агар маълумотлар янгиланмаса, вафот этган шахс манзил бўйича рўйхатда туришда давом этиши мумкин. Бу турли вазиятларда халақит бериши мумкин:

• квартира ёки уйни сотишда
• меросни расмийлаштиришда
• рўйхатдан ўтган шахсларни текширишда
• коммунал ёки бошқа маълумотларни қайта расмийлаштиришда
• яшовчиларнинг ҳақиқий таркибини тасдиқлашда

Кўчмас мулкни сотишдан олдин харидорлар нафақат мулк ҳуқуқини, балки рўйхатдан ўтган яшовчилар рўйхатини ҳам текширадилар. Шунинг учун квартира ёки уй бўйича маълумотларнинг долзарблигига олдиндан ишонч ҳосил қилган маъқул.

Иккита асосий йўл бор. Биринчиси — рўйхат ФҲДЁ‘дан ўлим ҳақидаги гувоҳнома расмийлаштирилганидан сўнг келиб тушадиган маълумотлар асосида бекор қилинади. Бу ҳолда мулкдорга алоҳида мурожаат қилиш керак бўлмаслиги мумкин.

Иккинчиси — турар-жой биносининг мулкдори ўзи ички ишлар органларининг миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмасига мурожаат қилади ва вафот этган шахснинг рўйхатини бекор қилиш ҳақида ариза беради. Бундай вариант, агар маълумотлар автоматик равишда янгиланмаган бўлса ёки вафот этган шахс ҳали ҳам манзил бўйича рўйхатга олинганлар орасида кўрсатилган бўлса керак бўлади.

Вафот этган шахснинг рўйхатини бекор қилиш учун мулкдор квартира ёки ҳовли жойлашган жойдаги ИИВ миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмасига мурожаат қилиши керак.

Мурожаат қилишдан олдин ўлим ҳақидаги гувоҳномани тайёрлаб қўйиш лозим. Агар ўлимни қайд этиш тўғрисида маълумотнома зарур бўлса, уни ЯИДХП орқали олиш мумкин.

Рўйхатдан ўчирилгандан сўнг, ушбу манзилда ҳозир кимлар рўйхатда турганини текширса бўлади. Бунинг учун ЯИДХП‘да «Доимий яшаш жойида рўйхатдан ўтиб яшовчилар тўғрисида маълумотнома бериш» хизмати мавжуд.

Агар яшаш жойи бўйича рўйхатга олинганлик ҳақида алоҳида маълумотнома керак бўлса, «Яшаш жойи тўғрисида маълумотнома бериш» хизматидан фойдаланиш мумкин.

Агар рўйхатга олинган шахслар бўйича маълумотлар хато акс этган бўлса, ЯИДХП орқали тузатиш юзасидан хабарнома юбориш мумкин.

Агар мулкдор ўзи мурожаат қилса, қуйидагилар керак бўлади:

• яшаш жойи бўйича рўйхатни бекор қилиш тўғрисидаги ариза
• мулкдорнинг паспорти, ID-картаси ёки яшаш гувоҳномаси
• квартира ёки уйга мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат
• ўлим ҳақидаги гувоҳнома

Агар турар-жойнинг бир нечта мулкдори бўлса, барча мулкдорларнинг иштироки керакми ёки улардан бирининг ҳужжатлари етарлими, шуни олдиндан аниқлаштирган маъқул. Бу вазиятга ва объект бўйича маълумотларга боғлиқ.      

Ҳовли учун тартиб квартирадаги билан бир хил. Асосийси — шахс ушбу манзилда рўйхатдан ўтганлигини ва аризачи турар-жой мулкдори сифатида мурожаат қилиш ҳуқуқига эга эканлигини тасдиқлаш.

Ҳовли мулкдори ҳам миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмасига мурожаат қилиб, рўйхатни бекор қилиш тўғрисида ариза бериши керак. Аризага мулк ҳуқуқи тўғрисидаги ҳужжат, мулкдорнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжат ва ўлим ҳақидаги гувоҳнома илова қилинади.

Рўйхатга олиш ва мулк ҳуқуқини адаштирмаслик муҳим. Вафот этган шахсни квартирадан чиқариш турар-жойни меросхўрларга автоматик равишда қайта расмийлаштиришни англатмайди.

Рўйхат алоҳида бекор қилинади. Квартира ёки уйга мулк ҳуқуқини эса меросхўрлар нотариусда мерос иши орқали расмийлаштирадилар.

Агар вафот этган шахс турар-жойнинг ягона мулкдори бўлса, қариндошлари кўчмас мулкни мерос қилиб олиш масаласини алоҳида ҳал қилишлари керак. Меросхўрларнинг навбатлари, мажбурий улуш ва мулкни тақсимлаш тартиби ҳақида батафсилроқ мақолада айтиб ўтганмиз.

Бундай вазиятда рўйхатга олиш масаласи ва мерос масаласи параллел равишда кетади, лекин турли тартиблар билан ҳал этилади.

Мурожаатдан сўнг рўйхатдан ўтган шахслар бўйича долзарб маълумотларни текшириш мумкин. Бу, агар квартирани сотиш, ҳадя қилиш, ижарага бериш ёки мерос сифатида расмийлаштириш режалаштирилган бўлса муҳим.

Маълумотларни яшаш жойи бўйича рўйхатга олиш тўғрисидаги маълумотномалар ва маълумотлар орқали текшириш мумкин. Агар вафот этган шахс энди манзил бўйича рўйхатда турмаса, демак рўйхат бекор қилинган. Агар маълумотлар ўзгармаган бўлса, миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмасига қайта мурожаат қилиб, аризанинг ҳолатини аниқлаштириш лозим.

Агар мулкдор рўйхатни бекор қилиш тўғрисида ариза берса, электрон анкета ёки ариза бир иш кунигача бўлган муддатда кўриб чиқилади.

Лекин амалда муддат барча ҳужжатларнинг тўғри топширилганига, ФҲДЁ‘дан маълумотлар бор-йўқлигига ва вафот этган шахс, мулкдор ёки турар-жой биноси маълумотларида хатолар йўқлигига боғлиқ бўлиши мумкин.

Кўпинча муаммолар ҳужжатларнинг тўлиқ эмаслиги ёки маълумотлардаги номувофиқликлар туфайли юзага келади.

Мурожаат қилишдан олдин текширинг:

• вафот этган шахснинг Ф.И.Ш. тўғри кўрсатилганми
• ҳужжатлардаги манзил мос келадими
• ўлим ҳақидаги гувоҳнома борми
• турар-жойга мулк ҳуқуқи тасдиқланганми
• кадастр ёки рўйхатга олиш маълумотларида хатолар йўқми
• барча мулкдорлар мурожаатдан хабардорми

Агар фамилияда, манзилда ёки ҳужжатларда тафовутлар бўлса, уларни олдиндан аниқлаштирган маъқул. Бу қайта ташриф буюришдан сақланишга ёрдам беради.

Вафот этган шахсни квартира ёки ҳовлидан чиқариш учун унинг яшаш жойи бўйича рўйхатини бекор қилиш керак. Одатда бу ФҲДЁ‘дан ўлим ҳақидаги гувоҳнома расмийлаштирилганидан сўнг келиб тушган маълумотлар асосида амалга оширилади.

Агар маълумотлар янгиланмаса, турар-жой мулкдори ички ишлар органларининг миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмасига мурожаат қилиши мумкин. Бунинг учун ариза, мулкдорнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжат, мулк ҳуқуқи тўғрисидаги ҳужжат ва ўлим ҳақидаги гувоҳнома керак бўлади. Квартирани сотиш, меросни расмийлаштириш ёки ҳужжатларни тайёрлашдан олдин манзил бўйича ким рўйхатга олинганини текширган маъқул. Бу битим тузишда саволлардан қочишга ва кўчмас мулк бўйича ҳужжатларни долзарб ҳолатда сақлашга ёрдам беради.