Уй-жой сотиб олишда йўл қўйиладиган хатолар: пул ва квартирадан айрилишдан қандай сақланиш мумкин

Уй-жой сотиб олиш — инсон ҳаётидаги энг катта молиявий қарорлардан бири ҳисобланади. Квартира ёки ҳовли кўп йиллар, баъзан бутун умр учун олинади. Шу сабабли бу жараёнда қилинган ҳар қандай хато катта молиявий йўқотишлар, суд ишлари ва ҳатто мулк ҳуқуқидан маҳрум бўлишга олиб келиши мумкин.

Амалиёт шуни кўрсатадики, уй-жой сотиб олишдаги хатоларнинг аксарияти фирибгарлик сабаб эмас, балки шошқалоқлик, ҳуқуқий билим етишмаслиги ва оғзаки ваъдаларга ишониш натижасида юзага келади. Айниқса, кўчмас мулк бозори фаол ривожланаётган ва давлат назорати кучаяётган шароитда, жумладан Ўзбекистонда 2026 йилда, бу масала янада долзарб аҳамият касб этмоқда.

Ушбу мақолада квартира сотиб олишдаги асосий хатарлар, энг кўп учрайдиган хатолар ва пулни йўқотмасдан уй-жой сотиб олиш бўйича амалий тавсиялар батафсил ёритилади.

Уй-жой сотиб олишда энг кўп учрайдиган ва энг хавфли хатолардан бири — олди-сотди шартномасида квартира нархини ҳақиқий қийматидан паст кўрсатишдир.

Одатда бундай таклиф сотувчи томонидан билдирилади ва у қуйидагича изоҳланади:

• солиқни кам тўлаш учун;
• “бозорда ҳамма шундай қилади” деган важ билан;
• ҳеч қандай хатар йўқлиги ҳақида ишонтириш орқали.

Бироқ ҳуқуқий жиҳатдан бу жуда катта таваккал ҳисобланади.

Агар битим:

• суд томонидан ҳақиқий эмас деб топилса;
• меросхўрлар томонидан оспорилса;
• қарз ёки банкротлик сабаб бекор қилинса,

суд фақат шартномада кўрсатилган суммани қайтаришни мажбур қилади. Аслида берилган, лекин ҳужжатда акс этмаган пулни исботлаш деярли мумкин эмас.

Амалиётда айнан шу сабабли кўплаб харидорлар квартира сотиб олишда пулдан айрилиб қолмоқда.

Кейинги жиддий хато — пропискаси тўлиқ бекор қилинмаган уй-жойни сотиб олиш.

Ҳатто мулк ҳуқуқи янги эгасига ўтганидан кейин ҳам, пропискада турган шахслар:

• яшаш ҳуқуқини талаб қилиши;
• суд орқали чиқаришни қийинлаштириши;
• узоқ давом этадиган низоларга сабаб бўлиши мумкин.

Қуйидаги тоифадаги шахслар пропискада бўлса, хатар янада ортади:

• вояга етмаган болалар;
• кекса фуқаролар;
• ногиронлиги бўлган шахслар;
• чиқиб кетадиган бошқа жойи йўқ одамлар.

Кўп ҳолларда суд ижтимоий ҳимояга муҳтож шахслар томонини олади.

Квартира сотиб олишдан олдин текшириш жараёнида албатта:

• прописка ҳақида расмий маълумотнома олиниши;
• “нол прописка” таъминланган бўлиши;
• бу ҳолат шартномада ёзма равишда қайд этилиши керак.

Ишончнома орқали квартира сотиб олиш алоҳида эҳтиёткорликни талаб қилади, аммо кўп харидорлар буни етарлича жиддий қабул қилмайди.

• ишончнома исталган вақтда бекор қилиниши мумкин;
• ҳужжат қалбаки бўлиши эҳтимоли бор;
• ваколатлар тўлиқ берилмаган бўлиши мумкин;
• ҳақиқий мулкдор кейинчалик битимни оспориши мумкин.

Айниқса:

• хорижда расмийлаштирилган;
• анча олдин берилган;
• нотариал тасдиқдан ўтмаган ишончномалар хавфли ҳисобланади.

Ўзбекистонда 2026 йилда нотариал ва кадастр тизимида назорат кучайгани сабабли, бундай битимлар янада синчиклаб текширилмоқда.

Кўпчилик фақат мулк гувоҳномасига қараб қарор қабул қилади. Аслида эса квартирани юридик текшириш қуйидагиларни қамраб олиши керак:

• мулк ҳуқуқи тарихи;
• арест ва чекловлар мавжудлиги;
• суд ишлари;
• коммунал қарзлар;
• ноқонуний қайта режалаштиришлар.

Бу босқичсиз уй-жой сотиб олиш катта таваккал ҳисобланади.

“Бошқа харидор бор”, “бугун олмасангиз, эртага қимматлайди” каби гаплар харидорга босим ўтказиш учун ишлатилади.

Шошқалоқлик натижасида одам:

• шартномани ўқимай имзолайди;
• ҳужжатларни текширмайди;
• хавфли қарор қабул қилади.

Риэлторлар бозор иштирокчиси ҳисобланади ва уларнинг асосий мақсади — битимни якунлаш. Улар ҳар доим ҳам харидор манфаатини тўлиқ ҳимоя қилмайди.

Ўзбекистонда кўчмас мулк сотиб олиш жараёни йил сайин шаффофлашмоқда. Давлат:

• маблағлар манбасини;
• шартнома тўғри расмийлаштирилишини;
• нотариал ва кадастр талабларини

янада қатъий назорат қилмоқда. 2026 йилда Ўзбекистонда “кулранг схемалар” орқали квартира сотиб олиш харидор учун жуда катта хатарга айланади.

Хавфсиз квартира сотиб олиш учун қуйидаги қоидаларга амал қилинг:

• ✔ шартномада ҳақиқий нархни кўрсатиш

• ✔ квартира сотиб олишдан олдин тўлиқ текшириш

• ✔ ишончномаларга эҳтиёткорлик билан ёндашиш

• ✔ прописка масаласини олдиндан ҳал қилиш

• ✔ битимни шошмасдан амалга ошириш

• ✔ профессионал юрист жалб қилиш

Уй-жой сотиб олишдаги хатолар кўпинча билиб қилинмайди, аммо уларнинг оқибати жуда оғир бўлади. Айниқса, бозор фаоллашаётган ва назорат кучайган шароитда, жумладан Ўзбекистонда 2026 йилда, харидордан юқори даражадаги масъулият талаб этилади.

👉 Хавфсиз битим — арзон нархдан эмас, тўғри текширувдан бошланади.