Солиқ қарздорлиги энг кўп бўлган қурилиш компаниялари маълум қилинди

Ўзбекистонда қурилиш соҳасида солиқ интизоми билан боғлиқ ҳолатлар яна бир бор кун тартибига чиқди. 2026 йил 1 февраль ҳолатига кўра, солиқ қарзи 100 млн сўмдан юқори бўлган 1 808 та қурилиш корхонаси мавжуд. Уларнинг умумий қарзи 3,1 трлн сўмни ташкил этмоқда. Бу ҳақда Давлат солиқ қўмитаси расмий маълумот берди.

Мазкур ҳолат қурилиш бозорида молиявий барқарорлик, инвестиция хавфлари ва улушли қурилиш иштирокчилари учун ишонч масалаларини янада долзарб қилиб қўймоқда.

Солиқ қўмитаси маълумотига кўра, умумий 3,1 трлн сўм қарзнинг 1,4 трлн сўми (46,8 фоизи) солиқ қарзи энг катта бўлган 10 та қурилиш компанияси ҳиссасига тўғри келади.

Бу эса соҳадаги қарз юки асосан йирик лойиҳаларни амалга ошираётган компанияларда тўпланганини кўрсатади. Мутахассислар фикрича, бу ҳолат:

• қурилиш лойиҳаларининг узоқ муддатлилиги
• айланма маблағлар етишмаслиги
• субподряд тизимининг мураккаблиги
• қарздорликни кечиктириб тўлаш амалиёти

билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Расмий маълумотларга кўра, солиқ қарзи энг юқори бўлган қурилиш корхоналари қуйидагилар:

Компания 432,3 млрд сўм солиқ қарзи билан биринчи ўринни эгаллаган.

Корхона солиқ қарзи 285,1 млрд сўмни ташкил этмоқда.

Ушбу компанияда солиқ қарзи 217,2 млрд сўмга етган.

Мутахассислар таъкидлашича, бундай кўрсаткичлар компаниялар фаолияти тўлиқ тўхтаганини англатмаслиги мумкин. Айрим ҳолларда қарзлар:

• суд жараёнлари туфайли
• қайта ҳисоб-китоблар сабаб
• солиқ имтиёзлари қайта кўриб чиқилгани учун
• лойиҳалар кечиккани натижасида

пайдо бўлиши мумкин.

Қурилиш компанияларининг катта солиқ қарзлари бир нечта хавфларни келтириб чиқаради:

• лойиҳаларнинг кечикиши
• молиявий муаммолар сабаб қурилиш тўхташи
• улушдорлар ҳуқуқларига таъсир

• уй топшириш муддати сурилиши
• девелопер молиявий барқарорлигига шубҳа
• қўшимча харажатлар пайдо бўлиши

• рақобат муҳитининг ўзгариши
• давлат назорати кучайиши
• қурилиш молиялаштириш моделларининг қайта кўриб чиқилиши

Мутахассислар уй харид қилмоқчи бўлган фуқароларга девелоперни танлашда қуйидагиларга эътибор беришни тавсия қилади:

• компаниянинг солиқ ва молиявий ҳолати
• қурилишга рухсатномалар
• ер ҳужжатлари
• улушли қурилиш шартномаси
• объектнинг реестрда мавжудлиги

Ҳозирги рақамли тизимлар орқали девелопер ҳақида маълумотларни текшириш анча осонлашган. Бу эса харидорлар учун хавфларни камайтиришга ёрдам беради.

Ўзбекистонда қурилиш соҳасида солиқ қарздорлиги юқори бўлган корхоналар сони ва миқдори сезиларли экани бозорда молиявий интизом масаласини янада долзарб қилиб қўймоқда. Айниқса, йирик қурилиш компаниялари қарзининг катта улушни ташкил этиши давлат назорати ва шаффофлик талабларини кучайтириш зарурлигини кўрсатади.

Уй харид қилмоқчи бўлган фуқаролар учун эса девелопернинг молиявий барқарорлигини текшириш, ҳужжатларни ўрганиш ва ишончли компанияларни танлаш муҳим омил бўлиб қолмоқда.