Кўчмас мулклар оммавий баҳолашдан ўтказилади

Ўзбекистонда кўчмас мулк объектларини баҳолаш соҳасида муҳим ўзгариш амалга оширилади. Қонунчилик нормаларига мувофиқ, мамлакат ҳудудидаги барча кўчмас мулк объектлари даврий равишда оммавий баҳолаш тизимига ўтказилади. Ушбу янгилик кўчмас мулк бозорида очиқликни ошириш, баҳолашда ягона ёндашувни шакллантириш ва мулк қийматини бозор нархига яқинлаштиришни мақсад қилган.

Оммавий баҳолаш — бу кўчмас мулк объектларининг қийматини якка тартибда эмас, балки замонавий ахборот тизимлари, бозор маълумотлари ва иқтисодий кўрсаткичлар асосида комплекс равишда аниқлаш жараёнидир. Бу усул орқали уй-жойлар, ер участкалари, нотурар жой бинолари каби объектларнинг қиймати бозор ҳолатига яқин ҳисоблаб чиқилади.

Тизимнинг жорий этилишидан кўзланган асосий мақсадлар қуйидагилардан иборат:

• кўчмас мулк қийматини аниқлашда шаффофликни таъминлаш;
• баҳолаш натижаларини бозор нархига яқинлаштириш;
• солиқ ва бошқа ҳисоб-китобларда адолатли ёндашувни шакллантириш;
• кўчмас мулк бозорида ягона стандартларни жорий этиш.

Қонунчиликка мувофиқ, оммавий баҳолаш ишлари ҳудудлар кесимида, босқичма-босқич жорий этилади. Бу ёндашув тизимни синовдан ўтказиш, камчиликларни бартараф этиш ва уни бутун мамлакат бўйлаб самарали жорий этиш имконини беради.

Жорий этиш босқичлари қуйидагича белгиланган:

• 2025–2026 йилларда — эксперимент тариқасида Тошкент шаҳрида;
• 2026–2027 йилларда — Нукус шаҳри ва вилоятлар марказларида;
• 2027 йилдан кейин — мамлакатнинг барча қолган ҳудудларида.

Бундай босқичли жорий этиш орқали давлат органлари ва мутахассислар баҳолаш тизимини реал бозор шароитига мослаштиришни режалаштирмоқда.

Оммавий баҳолаш тизимининг жорий этилиши кўчмас мулк эгалари учун ҳам қатор ўзгаришларни англатади. Энг аввало, мулк қиймати субъектив баҳолашдан кўра аниқ ҳисоб-китобларга асосланган ҳолда белгиланади. Бу эса солиқ, ипотека, сотув ёки мерос масалаларида адолатли ва тушунарли механизмни яратади.

Шу билан бирга:

• кўчмас мулк қиймати бозордаги реал ҳолатни акс эттиради;
• баҳолаш натижалари ягона электрон тизим орқали шакллантирилади;
• турли ҳудудларда мулк қийматини солиштириш осонлашади.

Мутахассислар фикрича, оммавий баҳолаш тизими кўчмас мулк бозорида узоқ муддатли барқарорликни таъминлашга хизмат қилади. Ягона ёндашув орқали сунъий равишда паст ёки юқори баҳолаш ҳолатлари камаяди, бозор иштирокчилари — харидорлар, сотувчилар ва инвесторлар учун ишончли муҳит шаклланади.

Бундан ташқари, тизим:

• инвестиция муҳитини яхшилайди;
• кўчмас мулк статистикасининг аниқлигини оширади;
• давлат ва хусусий сектор ўртасида маълумотлар алмашинувини соддалаштиради.

Кўчмас мулкларни оммавий баҳолаш тизими мамлакатдаги уй-жой ва ер бозорини янада очиқ, шаффоф ва самарали қилишга қаратилган. Босқичма-босқич амалга ошириладиган ушбу ислоҳот натижасида мулк қийматини аниқлашда ягона стандарт шаклланиши ва бозор нархига яқин баҳолаш механизми жорий этилиши кутилмоқда.