Квартира сотиб олишдан олдин қурувчини қандай текшириш керак: Ўзбекистонда харидор учун тўлиқ қўлланма

Янги уйдан квартира сотиб олиш — ҳар бир оила ҳаётидаги энг муҳим қарорлардан бири. Бу нафақат яшаш шароитини яхшилаш, балки узоқ муддатли молиявий инвестиция ҳамдир. Бироқ нотўғри танлов, етарлича текширувсиз қилинган шартнома ёки қурувчи ҳақида тўлиқ маълумотга эга бўлмаслик катта молиявий йўқотишларга, йиллаб давом этадиган суд ишларига ёки уйнинг умуман топширилмаслигига олиб келиши мумкин.

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда янги қурилаётган уй-жойлар сони кескин ошди. Тошкент, Самарқанд, Бухоро, Наманган ва бошқа ҳудудларда юзлаб янги турар-жой мажмуалари барпо этилмоқда. Шу билан бирга, давлат томонидан назорат кучайтирилиб, электрон реестрлар ва рақамли платформалар жорий этилди. Аммо бозорда ҳали ҳам хавфли таклифлар, ҳужжатлари тўлиқ бўлмаган объектлар ва реклама қоидаларини бузиб фаолият юритаётган компаниялар учраб турибди.

Ушбу мақолада сиз Ўзбекистонда квартира сотиб олишдан олдин қурувчини қандай текшириш керак, қайси ҳужжатлар талаб этилиши, қайси давлат тизимларидан фойдаланиш мумкинлиги ва шартномада нималарга алоҳида эътибор бериш зарурлигини батафсил билиб оласиз.

Қурувчини текширмасдан туриб квартира харид қилиш қуйидаги хавфларга олиб келиши мумкин:

• қурилиш муддатларининг чексиз кечикиши;
• қурилишнинг тўхтаб қолиши ёки музлатилиши;
• квартира майдони ва сифатининг рекламага мос келмаслиги;
• уйни фойдаланишга қабул қилишда муаммолар;
• мулк ҳуқуқини расмийлаштира олмаслик;
• тўланган маблағларни қайтариб олишда қийинчиликлар.

Айниқса, Ўзбекистон қонунчилигига кўра, қурувчи электрон реестрга киритилмаган ҳолда қурилиш объектларини реклама қилиш ва маблағ жалб этиш тақиқланади. Шу боис харидор ҳар бир таклифни мустақил равишда текшириши шарт.

Қурувчини текширишдан олдин бозор хусусиятларини тушуниб олиш муҳим:

• улушли қурилиш кенг тарқалган;
• давлат электрон реестрлари мавжуд;
• “Shaffof Qurilish” каби рақамли платформалар ишламоқда;
• қурилиш соҳасида давлат назорати кучайган;
• рассрочка ва гибрид тўлов схемалари кўп учрайди.

Бу шароитда харидор ҳужжатлар ва расмий маълумотларга таянишни ўрганиши керак.

Аввало, қурувчи Ўзбекистон Республикасида юридик шахс сифатида давлат рўйхатидан ўтган бўлиши шарт. Қуйидаги маълумотларни талаб қилинг:

• компаниянинг тўлиқ номи;
• СТИР (ИНН);
• давлат рўйхатидан ўтган санаси;
• юридик манзили;
• фаолият тури.

Агар компания ушбу маълумотларни яширса ёки беришдан бош тортса — бу жиддий хавф белгиси.

Ўзбекистонда улушли қурилиш асосида маблағ жалб қилувчи қурувчилар мажбурий электрон реестрга киритилган бўлиши шарт. Реестрга киритилмаган компания:

• реклама қилишга;
• квартира сотишга;
• фуқаролардан маблағ қабул қилишга ҳақли эмас.

Агар қурувчи реестрда мавжуд бўлмаса, бундай объектдан квартира сотиб олиш тавсия этилмайди.

Қурувчи қуйидаги ҳужжатларга эга бўлиши шарт:

• ер участкасига бўлган ҳуқуқ (ижара ёки мулк);
• ернинг мақсадли фойдаланиш тури — турар-жой қурилиши;
• ерга нисбатан даъво ёки суд баҳслари йўқлиги.

Агар ер ҳужжатларида муаммо бўлса, ҳатто тайёр уй ҳам муаммоли объектга айланиши мумкин.

Рухсатномада қуйидагилар аниқ кўрсатилган бўлиши керак:

• объект манзили;
• қаватлар сони;
• қурилиш муддатлари;
• қурувчи номи.

Рухсатномасиз ёки параметрлари бузилган ҳолда олиб борилаётган қурилиш қонунга хилоф ҳисобланади.

Харидор талаб қилишга ҳақли:

• тасдиқланган лойиҳа;
• шаҳарсозлик шартлари;
• экспертиза хулосалари;
• муҳандислик коммуникациялари схемаси.

Айнан шу ҳужжатлар орқали рекламадаги ваъда билан ҳақиқий қурилишни солиштириш мумкин.

Бу платформа орқали:

• қурилиш қонунийлиги;
• объект ҳолати;
• рухсат ҳужжатлари;
• қурилиш босқичлари

бепул текширилади. Объект тизимда йўқ бўлса — жиддий сигнал.

Қонуний қурилиш майдончасида QR-код жойлаштирилган бўлади. У орқали:

• қурувчи ҳақида маълумот;
• лойиҳа параметрлари;
• рухсатномалар

кўрилади. QR-код йўқлиги — қоидабузарлик белгиси.

• квартира аниқ тавсифи;
• умумий ва яшаш майдони;
• топшириш муддатлари;
• нарх ва тўлов графиги;
• жавобгарлик чоралари;
• маблағни қайтариш шартлари.

Қуйидаги иборалар хавфли ҳисобланади:

• “муддат ўзгариши мумкин”;
• “қурувчи жавобгар эмас”;
• “майдон фарқи учун компенсация йўқ”;
• жарима ёки пеня кўрсатилмаган.

Бундай шартнома қайта кўриб чиқилиши шарт.

Ишончли қурувчи:

• ўз маблағлари ва банк кредитларига эга;
• фақат харидор пулларига суянмайди;
• аввалги лойиҳаларини ўз вақтида топширган.

Фақат янги сотувлар ҳисобига қурилаётган объектлар энг хавфли ҳисобланади.

Рендер ва офисга ишониб қолманг. Объектга бориб:

• қурилиш суръатини;
• ишчилар сонини;
• техника мавжудлигини;
• ҳақиқий ҳолатни

кўз билан баҳоланг.

1. 1Ҳужжатларни текширмасдан харид қилиш
2. 2Менежернинг оғзаки ваъдаларга ишониш
3. 3Электрон реестрларни текширмаслик
4. 4Юристсиз шартнома имзолаш
5. 5Фақат арзон нархқа қараб қарор қабул қилиш

Кўчмас мулк бўйича юрист:

• ҳужжатларни текширади;
• шартномани таҳлил қилади;
• яширин хавфларни аниқлайди;
• харидор манфаатини ҳимоя қилади.

Ўзбекистонда квартира сотиб олишда энг муҳим қоида — шошилмаслик ва текшириш. Қурувчини электрон реестрларда текширинг, ҳужжатларни талаб қилинг, шартномани диққат билан ўқинг ва керак бўлса мутахассисларга мурожаат қилинг.

Эсда тутинг: арзон квартира эмас, хавфсиз квартира энг тўғри танловдир.